Sigara Kullanımı ve Bilişsel Yük Farklılaşmasının İleriye Dönük Bellek Performansına Etkisinin İncelenmesi

Yazar/lar: Gün Pakyürek, Levent Şenyüz

DOI: 10.15805/addicta.2019.6.2.0009

OnlineFirst olarak 11 Nisan 2019 tarihinde yayınlanmıştır.

Öz

Sigaranın içindeki en zararlı kimyasal olan nikotinin, kolinerjik sistemi etkileyip duyusal, motor faaliyetler başta olmak üzere dikkat ve bellek gibi bilişsel süreçleri farklılaştırdığı ve bu etkinin bilişsel yük düzeyine bağlı olarak değişiklik gösterdiği bilinmektedir. Sigara kullanımının ileriye dönük bellekle ilişkili beyin yapılarını etkilediği dikkate alındığında, farklı bilişsel yük koşulları altında ileriye dönük bellek performansına etkisinin farklılaşabileceği öngörülmektedir. Bahsedilen sebeplere istinaden bu araştırmanın temel amacı, sigara kullanımının zaman temelli ileriye dönük bellek performansına etkisini açığa çıkarmaktır. İkincil amaç ise bilişsel yükün yoğun ve az olduğu farklı koşullarda sigara kullanımının zaman temelli ileriye dönük bellek performansına etkisini incelemektir. Hacettepe Üniversitesinin çeşitli fakültelerinde lisans ve yüksek lisans öğrencisi olan gönüllüler arasından 66 kişi ölçüt örnekleme yöntemiyle katılımcı olarak seçilmiştir. Katılımcılardan 31’i (15’i kolay görev, 16’sı zor görev) 1 yıldan uzun süredir sigara kullanan kişilerden, kalan 35’i (19’u kolay görev, 16’sı zor görev) ise son 1 yılda hiç sigara kullanmamış kişilerden oluşmuştur. Veriler, E-Prime Programı aracılığıyla bilgisayar ortamında oluşturulan zaman temelli ileriye dönük bellek görevi ve N-Geri Görevi kullanılarak elde edilmiştir. Analiz sonuçlarına bakıldığında sigara kullanım durumuna göre sürdürülen görevde tepki süresi bakımından sigara kullananların sigara kullanmayanlara göre daha hızlı oldukları saptanmıştır. İleriye dönük bellek görevindeki performans ölçümlerine bakıldığında ise sigara kullananların, sigara kullanmayanlara göre ileriye dönük bellek görevinde anlamlı bir farklılıkla daha fazla hata yaptıkları tespit edilmiştir. Bulgular ilgili alanyazın bağlamında tartışılmış ve sigara kullanımının zaman temelli ileriye dönük bellek performansına etkisinin daha iyi anlaşılabilmesi için sigara kullanım düzeyinin fizyolojik ölçümlerle belirlenmesi, günlük yaşama daha uygun bir sürdürülen görev uygulanması, yoksunluk şiddetinin değişimlenmesi ve dürtüselliğin kontrol edilmesi değişkenlerine bağlı olarak mevcut çalışmanın yinelenebileceği önerisi getirilmiştir.

Anahtar Kelimeler
İleriye dönük bellek, Sigara kullanımı, Nikotin, Bilişsel yük, N-Geri Görevi, Zaman temelli ileriye dönük bellek

Bu makalenin şu dil(ler)de de çevirisi mevcuttur: İngilizce (English)